Քութայիսի — ճանապարհորդության ուղեցույց
Քութայիսին՝ Իմերեթի սիրտը և Վրաստանի հնագույն քաղաքներից մեկը, առասպելական Կոլխիդայի թագավորության ժառանգորդն է, որտեղ, ըստ առասպելի, արգոնավորդները փնտրում էին Ոսկե գեղմը։ Այսօր Քութայիսին կրկնակի հետաքրքիր ուղղություն է. մի կողմից՝ պատմական տաճարները, կարստային քարանձավները և կիրճերը հավաքված են մեկ օրում հասանելի շառավղում, մյուս կողմից՝ Քութայիսիի միջազգային օդանավակայանը Վրաստանից մեկնող ճանապարհորդների համար դարձել է դեպի Եվրոպա ամենաէժան չվերթների դարպասը։ Այս ուղեցույցը կօգնի քեզ և՛ Քութայիսին տեսնելու, և՛ այնտեղից եվրոպական ճանապարհորդություն պլանավորելու հարցում։
Ինչ տեսնել Քութայիսիում
Քաղաքի խորհրդանիշը Բագրատի տաճարն է՝ XI դարի սկզբին Բագրատ III-ի կողմից կառուցված մայր տաճարը, որը կանգնած է Ուկվարա բլրի վրա և նայում է ամբողջ քաղաքին։ Տաճար բարձրանալը հատկապես արժե երեկոյան. մայր մտնող արևը Ռիոնիի հովիտը ոսկեգույն է ներկում։ Քաղաքից մի քանի կիլոմետր հեռավորության վրա՝ կանաչ բլրի վրա, կանգնած է Գելաթիի վանքը՝ Դավիթ Շինարարի կողմից XII դարում հիմնադրված վանական համալիրը և միջնադարյան Վրաստանի գլխավոր կրթական կենտրոնը, որն ընդգրկված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում։ Այստեղ պահպանված խճանկարը և որմնանկարները վրացական արվեստի գագաթնակետն են, իսկ Դավիթ Շինարարն ինքն էլ թաղված է Գելաթիում։
Բուն քաղաքում նույնպես շատ բան կա տեսնելու. կենտրոնական հրապարակում կանգնած է Կոլխիդյան շատրվանը՝ կոլխիդյան բրոնզե արձանիկների խոշորացված կրկնօրինակներով զարդարված ուղենիշը, որն արձագանքում է արգոնավորդների առասպելին։ Մոտակայքում են Սպիտակ կամուրջը, պատմական թաղամասի նեղ փողոցները և Ռիոնիի աղմկոտ ափերը։ Արժե տեսնել նաև Քութայիսիի պատմական սինագոգը. քաղաքի հրեական թաղամասը նրա բազմադարյա բազմազանության կենդանի վկան է, ինչպես նաև երեկոյան զբոսնել նորացված կենտրոնական զբոսայգում, որտեղ եռում է տեղական կյանքը։
Անպայման անցիր նաև Կանաչ շուկայով՝ Քութայիսիի կենդանի սիրտը. համեմունքների սարեր, չուրչխելաներ, սուլգունի, մեղր և իմերեթյան կանաչիներ՝ մեկ տարածքում։ Շուկան տեղական կյանքի լավագույն պատկերն է տալիս և իդեալական է նաև հուշանվերներ գնելու համար։ Քաղաքի տեսարժան վայրերը հանգիստ կշրջես մեկ-երկու օրում, իսկ շրջակա բնական հրաշալիքներին նվիրիր ևս մեկ-երկու օր։
Քութայիսիի միջազգային օդանավակայանը — էժան չվերթների դարպասը
Քութայիսիի Դավիթ Շինարարի անվան միջազգային օդանավակայանը (KUT) գտնվում է քաղաքից մոտ 19 կիլոմետր հեռավորության վրա՝ Կոպիտնարիում, և վերջին տարիներին դարձել է Վրաստանի բյուջետային ավիացիայի գլխավոր հանգույցը։ Այստեղ է բազավորված հունգարական լոուքոսթ Wizz Air-ը, որը Քութայիսիից ուղիղ չվերթներ է իրականացնում Եվրոպայի տասնյակ քաղաքներ. դրանց թվում, որպես կանոն, Պրահան, Վիեննան, Մյունխենը, Բեռլինը, Միլանը, Հռոմը, Բարսելոնան, Վիլնյուսը և Վարշավան են։ Վաղ ամրագրմամբ դեպի Եվրոպա թռիչքը հաճախ արժե ընդամենը մի քանի տասնյակ եվրո՝ շատ ավելի էժան, քան Թբիլիսիից ավանդական ավիաընկերություններով։
Օդանավակայան հասնելը հեշտ է. Թբիլիսիից երթևեկում են Georgian Bus-ի և այլ փոխադրողների ավտոբուսները, որոնց չվացուցակը հարմարեցված է չվերթներին. ճանապարհը տևում է մոտ 4 ժամ, իսկ տոմսը նախապես ամրագրվում է առցանց։ Այլընտրանքը գնացքն է կամ երթուղային տաքսին մինչև Քութայիսի, իսկ այնտեղից՝ տաքսի կամ տեղական տրանսֆեր դեպի օդանավակայան (ճանապարհը՝ մոտ 20–30 րոպե)։ Բաթումիից օդանավակայան ճանապարհն էլ ավելի կարճ է՝ մոտ երկուսուկես ժամ ավտոբուսով կամ մեքենայով։
Եթե մտադիր ես բյուջետային ճանապարհորդություն դեպի Եվրոպա, Քութայիսիի օդանավակայանն առաջին հերթին դիտարկիր, և հակառակը՝ Եվրոպայից ժամանող հյուրերին KUT-ն ուղիղ Իմերեթի սիրտն է հասցնում, որտեղից քարանձավները, կիրճերը և տաճարները ձեռքի ափի մեջ են։ Գործող ուղղություններն ու գները տեսնելու համար օգտվիր տոմսերի որոնումից. հաճախ հենց Քութայիսիից է գտնվում ամենաշահավետ եվրոպական չվերթը։
Ինչպես հասնել Քութայիսի
Քութայիսին գտնվում է Վրաստանի կենտրոնական հատվածում՝ Թբիլիսի–Բաթումի մայրուղու վրա, ուստի այնտեղ հասնելը ցանկացած կողմից հեշտ է։ Թբիլիսիից մեքենայով ճանապարհը տևում է մոտ 3 ժամ. ավտոբանի ավարտված հատվածների շնորհիվ ուղևորությունը տարեցտարի կարճանում է։ Ավտոբուսները և երթուղային տաքսիները կանոնավոր մեկնում են Դիդուբեի և Օկրոկանայի կայաններից և ամենաճկուն տարբերակն են։
Հարմարավետության սիրահարները նախընտրում են գնացքը. Թբիլիսի–Բաթումի արագընթաց գնացքները կանգ են առնում Ռիոնի կայարանում կամ Քութայիսիի ուղղությամբ. ուղևորությունը հանգիստ է և կանխատեսելի, իսկ տոմսն ամրագրվում է առցանց։ Բաթումիից Քութայիսի ճանապարհը մոտ 2–2,5 ժամ է մեքենայով կամ ավտոբուսով. հարմար հեռավորություն է նույնիսկ ծովափնյա հանգստի ընթացքում մեկօրյա այցի համար։
Բուն քաղաքում տեղաշարժվելը հեշտ է և էժան. կենտրոնը կոմպակտ է և շրջվում է ոտքով, իսկ քաղաքային տրանսպորտը և տաքսին բացառիկ մատչելի են։ Արվարձանների տեսարժան վայրերին (Գելաթի, քարանձավներ, կիրճեր) հասնելու համար ամենահարմարը տաքսին է, տեղական տուրը կամ վարձու մեքենան։
Այցելության լավագույն սեզոնը
Քութայիսիի համար լավագույն շրջանը գարունն է (ապրիլ–հունիս) և աշունը (սեպտեմբեր–հոկտեմբեր). այս ժամանակ ջերմաստիճանը հարմարավետ է, իսկ բնությունը՝ առանձնահատուկ գեղեցիկ. գարնանը Իմերեթի բլուրները պատվում են վառ կանաչով, աշնանը՝ ոսկեգույն երանգներով։ Կիրճերում և քարանձավներում արշավների համար այս ամիսներն իդեալական են։
Ամառը Քութայիսիում շոգ է և խոնավ. հուլիս-օգոստոսին ջերմաստիճանը հաճախ գերազանցում է 35 աստիճանը։ Սակայն հենց այս ժամանակ են քարանձավները հատկապես հաճելի. Պրոմեթևսի քարանձավում ջերմաստիճանն ամբողջ տարին զով է, ուստի շոգին այնտեղ իջնելը բնական «օդորակիչ» է։ Կիրճերում ջրի մակարդակն ամռանն իջնում է, և նավակով զբոսանքն էլ ավելի հասանելի է դառնում։
Ձմեռը մեղմ է և անձրևոտ. ձյունը քաղաքում հազվադեպ է մնում, իսկ ջերմաստիճանը հիմնականում զրոյից բարձր է։ Սա ամենահանգիստ և ամենաէժան սեզոնն է. զբոսաշրջիկները քիչ են, իսկ հյուրանոցների գները՝ ցածր։ Հաշվի առ, որ վատ եղանակին Օկացեի և Մարտվիլիի կիրճերը կարող են ժամանակավորապես փակվել. այցից առաջ ստուգիր աշխատանքային կարգավիճակը։
Որտեղ մնալ և որտեղ ուտել — իմերեթյան խոհանոցը
Քութայիսիում կացարանի ընտրությունը լայն է և մատչելի. պատմական կենտրոնում՝ Կոլխիդյան շատրվանի և Սպիտակ կամրջի մոտակայքում, կան բազմաթիվ ընտանեկան հյուրանոցներ և հյուրատներ, որտեղ գիշերը հաճախ արժե 50–150 լարիի սահմաններում, իսկ միջին կարգի հյուրանոցները՝ մոտ 150–300 լարի։ Ընտանեկան հյուրատների մեծ առավելությունը հյուրընկալների ջերմությունն է և առավոտյան իմերեթյան նախաճաշը։
Գլխավոր պատճառը, թե ինչու Քութայիսիում ոչ ոք սոված չի մնա, իմերեթյան խոհանոցն է։ Անպայման փորձիր իմերեթյան խաչապուրին՝ բարակ, երկու կողմից թխված, ներսում առատ պանրով, որն աջարականից և մեգրելականից բոլորովին տարբերվող դասական է։ Դրան լավ են ուղեկցում մճադին (եգիպտացորենի ալյուրից թխված բլիթը) սուլգունիով, գեբժալիան, ընկույզով փխալիների տեսականին և կավե թավայի վրա պատրաստված սունկը։ Գինու սիրահարները թող համտեսեն տեղական ցոլիկաուրին և ցիցկան. Իմերեթը սպիտակ գինու երկրամաս է։
Կենտրոնում կան բազմաթիվ ավանդական պանդոկներ և ժամանակակից սրճարաններ. գները Թբիլիսիի համեմատ նկատելիորեն ցածր են. հագեցած ճաշը գինու հետ հաճախ արժե 25–50 լարի։ Ավթենտիկ փորձառության համար ընտրիր տեղացիներով լի փոքր պանդոկները Կանաչ շուկայի մոտակայքում. հենց այնտեղ են պատրաստվում այն իմերեթյան ուտեստները, որոնք կհիշես տարիներ անց էլ։
Մեկօրյա ուղևորություններ Քութայիսիից — Իմերեթի հրաշալիքները
Քութայիսիի գլխավոր խաղաթուղթն այն է, որ շուրջբոլորը բնական հրաշալիքների մի ամբողջ համաստեղություն է։ Քաղաքից մոտ 20 կիլոմետր հեռավորության վրա՝ Ցխալտուբոյի մոտակայքում, գտնվում է Պրոմեթևսի քարանձավը՝ Վրաստանի ամենամեծ զբոսաշրջային քարանձավը՝ մեկ կիլոմետրից երկար երթուղով, լուսավորված ստալակտիտներով և ստորգետնյա գետով, որի վրա կարելի է նաև նավակով զբոսնել։ Ավելի մոտ՝ քաղաքից ընդամենը մի քանի կիլոմետր հեռավորության վրա, Սաթափլիայի արգելոցն է՝ դինոզավրերի քարացած հետքերով, քարանձավով և ապակե դիտահրապարակով, որտեղից երևում է ամբողջ Կոլխիդայի հարթավայրը։
Բնության սիրահարների ևս մեկ պարտադիր կետ է Օկացեի կիրճը Խոնիի մունիցիպալիտետում՝ ժայռից կախված 780 մետրանոց կախովի արահետը կիրճի վերևում, որը տպավորիչ տեսարաններ է բացում։ Մոտակայքում է նաև Կինչխայի ջրվեժը։ Մի փոքր ավելի հեռու՝ Սամեգրելոյի սահմանի մոտ, Մարտվիլիի կիրճն է՝ զմրուխտագույն ջրով լի նեղ հովիտը, որտեղ նավակով զբոսանքը Արևմտյան Վրաստանի ամենահանրահայտ ատրակցիոններից մեկն է։
Լոգիստիկապես ամենահարմարը քարանձավների և կիրճերի խմբավորումն է. մեկ օրը՝ Պրոմեթևս և Սաթափլիա, մյուսը՝ Օկացե և Մարտվիլի։ Տեղացի տաքսիստներն ու գործակալությունները հյուրերին առաջարկում են ստանդարտ մեկօրյա տուրեր՝ խելամիտ գնով, իսկ սեփական մեքենայով երթուղին լիովին ազատ կպլանավորես։ Եթե ևս մեկ ազատ օր ունես, դիտարկիր Վանիի անտիկ քաղաքատեղին՝ Կոլխիդայի ոսկե գանձով հայտնի հնագիտական թանգարանով, կամ Ցխալտուբոյի առողջարանային զբոսայգին՝ տաք հանքային ջրերով և խորհրդային դարաշրջանի տպավորիչ առողջարաններով։
Գործնական խորհուրդներ
Քութայիսին Վրաստանի ամենաէժան մեծ քաղաքներից մեկն է. կացարանը, սնունդը և տրանսպորտը Թբիլիսիի համեմատ նկատելիորեն մատչելի են, ուստի այն իդեալական է բյուջետային ճանապարհորդության համար։ Քարտով վճարումը հյուրանոցներում և ռեստորաններում ընդունվում է գրեթե ամենուր, սակայն շուկայում, երթուղայինում և փոքր պանդոկներում կանխիկ գումարը անպայման պետք կգա. բանկոմատները կենտրոնում բավականաչափ կան։ Բջջային կապը և ինտերնետը քաղաքում և գլխավոր զբոսաշրջային կետերում կայուն են, իսկ զբոսաշրջային տեղեկատվական կենտրոնը գործում է կենտրոնում՝ Կոլխիդյան շատրվանի մոտակայքում, և տրամադրում է նաև անվճար քարտեզներ ու խորհուրդներ։
Պլանավորելիս հաշվի առ մի քանի գործնական մանրամասն. քարանձավներում ջերմաստիճանը նույնիսկ ամռանը զով է. թեթև բաճկոն վերցրու քեզ հետ։ Կիրճերում անհրաժեշտ է հարմարավետ, չսահող կոշիկ, իսկ Օկացեի կախովի արահետը բարձրությունից վախեցողների համար կարող է մարտահրավեր լինել։ Գելաթիում և Բագրատում՝ որպես գործող տաճարներում, ակնկալվում է համեստ հագուստ։
Քութայիսիի համար լավագույն պլանը 2–3 օրն է. մեկ օր՝ քաղաքին և Գելաթիին, մեկ օր՝ քարանձավներին, ևս մեկ՝ կիրճերին։ Իսկ եթե ճանապարհդ դեպի Եվրոպա է, հիշիր գլխավորը. Քութայիսին ոչ միայն նպատակակետ է, այլև Վրաստանից ամենաէժան եվրոպական չվերթների մեկնարկային կետը. Wizz Air-ի չվերթները KUT-ից բյուջետային ճանապարհորդության լավագույն սկիզբն են։
Հաճախ տրվող հարցեր
Որտե՞ղ է գտնվում Քութայիսիի օդանավակայանը, և ինչպե՞ս հասնել այնտեղ։
Քութայիսիի Դավիթ Շինարարի անվան միջազգային օդանավակայանը (KUT) գտնվում է քաղաքից մոտ 19 կիլոմետր հեռավորության վրա՝ Կոպիտնարիում։ Թբիլիսիից երթևեկում են չվերթներին հարմարեցված ավտոբուսներ (այդ թվում՝ Georgian Bus, մոտ 4 ժամ), Բաթումիից ճանապարհը մոտ երկուսուկես ժամ է, իսկ Քութայիսիից տաքսիով կհասնես 20–30 րոպեում։
Ու՞ր է թռչում Wizz Air-ը Քութայիսիից։
Wizz Air-ը Քութայիսիում բազա ունի և, որպես կանոն, ուղիղ չվերթներ է իրականացնում Եվրոպայի տասնյակ քաղաքներ, այդ թվում՝ Պրահա, Վիեննա, Մյունխեն, Բեռլին, Միլան, Հռոմ և Բարսելոնա։ Ուղղությունները փոխվում են սեզոնային, ուստի ամրագրելուց առաջ ստուգիր գործող ցանկը։
Քանի՞ օր է բավական Քութայիսիի համար։
2–3 օրը օպտիմալ է. մեկ օր նվիրիր քաղաքին և Գելաթի-Բագրատին, մեկը՝ Պրոմեթևսի քարանձավին և Սաթափլիային, ևս մեկը՝ Օկացեի և Մարտվիլիի կիրճերին։ Միայն քաղաքը կարելի է տեսնել նաև մեկ օրում։
Ինչպե՞ս հասնել Թբիլիսիից Քութայիսի։
Մեքենայով կամ ավտոբուսով ճանապարհը մոտ 3 ժամ է, երթուղային տաքսիները Դիդուբեից մեկնում են կանոնավոր։ Այլընտրանքը Թբիլիսի–Բաթումի գնացքն է, որը կանգ է առնում Քութայիսիի ուղղությամբ. հանգիստ և կանխատեսելի տարբերակ։
Ի՞նչ փորձել իմերեթյան խոհանոցից։
Առաջին հերթին՝ իմերեթյան խաչապուրի՝ բարակ, առատ պանրով, ապա՝ մճադի սուլգունիով, փխալի ընկույզով, գեբժալիա և կավե թավայի վրա պատրաստված սունկ։ Գինիներից համտեսիր տեղական ցոլիկաուրին և ցիցկան. Իմերեթը սպիտակ գինու երկրամաս է։
Ե՞րբ է ավելի լավ մեկնել Քութայիսի։
Լավագույնը գարունն է (ապրիլ–հունիս) և աշունը (սեպտեմբեր–հոկտեմբեր)՝ հարմարավետ եղանակով և գեղեցիկ բնությամբ։ Ամառը շոգ է, թեև քարանձավներում այդ ժամանակ էլ զով է. ձմեռը մեղմ և էժան սեզոն է։